Gepubliceerd in De Groene Amsterdammer Nr. 09 / 25 februari 2026

Goed, het is officieel. De afgelopen weken regende het al schokkende feiten over de effecten van het coalitieakkoord en inmiddels heeft het CPB dit bevestigd in de doorrekening. Met een paar niet onbelangrijke extra feiten. De belasting op vermogens neemt af, de armoede neemt toe, de lage inkomens gaan er procentueel meer op achteruit dan de hoge, de bijstand en de AOW dalen, het eigen risico van de zorgverzekering stijgt nog meer dan verwacht. En inderdaad, bedrijven zullen hun ‘vrijheidsbijdrage’ afwentelen op werknemers, verwacht het Centraal Planbureau. Het andere Planbureau, voor de Leefomgeving, stelde bovendien vast dat zowel de normen voor stikstof als de klimaatdoelen niet gehaald worden.

Premier Jetten verklaarde dat er misschien nog wat ‘puntjes op de i’ gezet moeten worden, maar dat maakt het er eerlijk gezegd niet beter op. Dit gaat niet over puntjes op de i, niet over het gladstrijken van de koopkrachtplaatjes zodat straks ook de laagste inkomens er 0,2 procent op vooruitgaan. Dit gaat over het fundamenteel niet verstaan van het tijdsgewricht, en van wat dat met de samenleving doet. Een tijdsgewricht van ongelooflijke onzekerheid én van ongelooflijk veel geld.

Het kabinet kondigt aan de WW te beperken in een tijd dat het ene na het andere bedrijf massaontslagen bekendmaakt (Heineken, ASML, de banken, Arcadis, Tata). Per gewerkt jaar hebben mensen straks nog maar recht op een halve maand WW, wat betekent dat velen na een paar maanden de bijstand invliegen of hun spaargeld moeten opeten. Zelfs de meest ingevoerde experts weten nog niet of AI miljoenen banen overbodig gaat maken of dat het één grote zeepbel is en een financiële crisis aanstaande is, maar de boodschap is in beide gevallen hetzelfde: dikke kans dat je je baan verliest. Dat komt bovenop de oorlogsdreiging en de schuivende wereldpanelen. Bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid maken mensen dan nog onzekerder dan ze toch al zijn.

In theorie zijn er misschien omstandigheden mogelijk waarin een regering niet anders kán, de tering naar de nering, u kent het wel. Maar het tegendeel is nu het geval. Er is meer geld dan ooit tevoren. Bij vermogenden en bij bedrijven. Honderden miljarden zitten er bij een paar honderd mensen, die bovendien elk jaar rijker worden. Een eenvoudige vermogensbelasting levert al genoeg op om alle bezuinigingen ongedaan te maken.

Bedrijven maken deze weken allemaal hun jaarcijfers bekend, met recordwinsten. De massaontslagen vinden niet plaats omdat het slecht gaat, maar omdat het goed gaat, omdat het werk met minder mensen gedaan kan worden. De ondernemingen winden er ook geen doekjes om waar de winsten voor gebruikt worden: voor de inkoop van eigen aandelen, ten bate van de aandeelhouders en het opdrijven van de aandelenkoers. Niet om te investeren. Hoogstens om bestaande bedrijven op te kopen. Dat voegt economisch niks toe, het doodt. Waar blijft de discussie over een hogere winstbelasting? Of misschien nog belangrijker, over alle uitzonderingen op de huidige winstbelasting waardoor veel ondernemingen überhaupt nauwelijks belasting betalen?

De ‘onbetaalbaarheid’ van zorg en sociale zekerheid is een mythe. De WW wordt niet eens betaald uit de staatskas maar uit een fonds dat gevuld wordt met premies van op arbeid. Dat fonds zit overvol. De cijfers waarmee het kabinet staaft dat de AOW ‘onhoudbaar’ wordt, blijken niet te kloppen. Het kabinet gaat er (in navolging overigens van het CPB) in zijn redenering van uit dat de AOW-uitkering meestijgt met de reële lonen, maar dat is niet het geval. Emeritus hoogleraar Paul de Beer rekende uit dat de AOW daardoor in 2040 bijna vijf miljard minder kost dan het kabinet vreest. Ook de zorgkosten, ten slotte, zijn niet ‘onhoudbaar’. Ze stegen, in weerwil van alle beweringen, de afgelopen vijftien jaar niet, ze schommelen steeds rond de tien procent van het bbp.

Afgelopen weken vertelde minister Heijnen van Financiën graag dat het begrotingstekort de komende jaren de Europese grens overschrijdt (een tekort van drie procent). Dus oppositie waag het niet te morrelen aan de bezuinigingen. Maar er zit nog een miljard of vijftien aan ruimte, blijkt uit de doorrekening.

Het kan wel, aanvoelen wat er nodig is. Maar je moet het wel willen.