Geen tegenspraak geduld

Gepubliceerd in De Groene Amsterdammer Nr. 24 / 09 juni 2026

Verboden te denken! De voorstellen voor de Europese economie buitelen met een noodgang over elkaar heen, maar het is niet de bedoeling om er serieus over te discussiëren. De retoriek moet maar één ding uitstralen: durf ons vooral niet tegen te spreken.

Of het nou over de Europese Kapitaalunie gaat, over ‘Made in Europe’ of over het zogeheten ‘28e regime’, de voorstanders doen er alles aan om elk kritisch nadenken te smoren. En mocht u nu denken: oei, dat is me sowieso te ingewikkeld, te ver van het gewone leven, lees toch even door. Want hoe technocratisch de plannen ook klinken, ze zullen de samenleving keihard beïnvloeden.

Over wat genoemde termen behelzen, straks meer. Eerst over de retoriek. Neem de Kapitaalunie. Het is ‘onverantwoord en waarschijnlijk onvergeeflijk’ als die er niet stante pede komt, aldus de eurocommissaris voor Financiële Diensten. En hoe dúrft Duitsland tegen de overname van de Commerzbank door het Italiaanse conglomeraat UniCredit te zijn; Duitsland was toch ook voor een Kapitaalunie? ‘Wie het project steunt, moet ook de maatregelen steunen.’

Ook bij de andere voorstellen gaat het van dik hout. Als Europa het niet snel eens wordt over Made in Europe ‘worden we een museum’, aldus de Italiaanse minister van Industrie. En waag het niet twijfels te uiten over het zogeheten 28e regime, want elke aanpassing kost tijd en ondertussen ‘verdelen de Amerikanen en Chinezen de markt’, aldus een investeerder in Het Financeele Dagblad. Denken verboden, dóór.

Een Kapitaalunie betekent dat in heel Europa dezelfde regels gaan gelden voor kapitaal, en dat landen dus geen eigen belasting-, faillissements- of bedrijvenbeleid meer kunnen voeren. De inzet hierbij is niet dat bedrijven eindelijk normaal belasting betalen of minder kunnen ‘shoppen’ tussen landen. Doel is om het kapitaal juist zo min mogelijk in de weg te zitten, ten bate van het rendement van kapitaaleigenaren. De tot voor kort gebruikte term ‘Kapitaalunie’ bleek iets te helder, daarom heet het inmiddels de ‘Spaar- en investeringsunie’.

Het 28e regime sluit daarop aan. Het duurt te lang om de regels voor bedrijven in 27 landen te harmoniseren, is het idee. Daarom komt er een Europa-breed ‘28e regime’ naast. Bedrijven mogen dan kiezen of ze zich willen houden aan de wetgeving van het vestigingsland of aan het 28e regime. Het 28e regime heeft als kern dat het bedrijven de grootst mogelijke vrijheid geeft. Drie keer raden hoe die keuze uitvalt.

Wat ‘Made in Europe’ behelst is nog niet echt uitgekristalliseerd. De visies van landen hierop staan lijnrecht tegenover elkaar. Eerst leek het de bedoeling om spullen en diensten, zeker als ze van strategisch belang zijn, voortaan in Europa te produceren. Maar ‘Made in Europe’ blijkt inmiddels te zijn omgezet in de ‘Industrial Accelerator Act’. En die gaat niet over strategische autonomie, maar over een wereldwijde boost voor de industrie, in maar liefst negentig ‘bevriende’ landen.

En dan is er nog het idee van Europese kampioenen. De naam is goed gekozen, want wie is tegen een Europees kampioen? Het komt erop neer dat de regels voor fusies en overnames worden uitgekleed. Hoe groter een bedrijf, hoe beter het de strijd kan aangaan met een Chinees of Amerikaans bedrijf, is het idee. Wat die ‘strijd’ precies inhoudt is onduidelijk. Kan zo’n Europese reus makkelijker een Amerikaanse concurrent opkopen? En is dat wenselijk? Worden producten goedkoper als er maar één aanbieder is? Wordt de samenleving niet juist uiterst kwetsbaar als steeds meer bedrijven ‘too big to fail’ zijn?

Het is interessant dat ook de voorstanders niet echt weten wat de verschillende voorstellen betekenen. Ze lijken door lobbyisten op pad te zijn gestuurd met termen die gaandeweg door diezelfde lobbyisten worden ingevuld. De plannen hebben wel één ding gemeen, ze verruimen de macht en mogelijkheden van grote bedrijven en kapitaaleigenaren. En verkleinen de zeggenschap van nationale parlementen.

Denk vooral niet dat het aan jou ligt als je het niet begrijpt, vraag door. Dat voorstanders er met ingewikkelde termen overheen praten zegt genoeg. Als ze het niet goed uit kunnen leggen, betekent het meestal dat ze het zelf ook niet begrijpen.