Sociale zekerheid ís betaalbaar

Gepubliceerd in De Groene Amsterdammer Nr. 27 / 01 juli 2026

De aanleiding is beroerd, maar het is wél fijn dat het er plots weer in alle hevigheid over gaat: het belang van sociale zekerheid. Sociale zekerheid, het is een prachtterm, twee woorden die samen meteen duidelijk maken waar het om gaat. Toch dreigde het een jargonbegrip te worden, iets van beleidsmakers. Een beetje smakend naar lang geleden ook, in een moderne samenleving niet echt belangrijk.

Totdat het kabinet besloot er miljarden en miljarden in te gaan snijden. Nu zijn we allemaal weer wakker: sociale zekerheid doet ertoe. Nog even en het is zelfs weer sexy.

Regeringen die willen korten op voorzieningen bedienen zich doorgaans van twee soorten argumenten. Financiële (het wordt onbetaalbaar) en morele (het is beter thuis te wonen dan in een verzorgingstehuis, je wordt gelukkiger van werk dan van een uitkering). Het is misschien al winst dat het huidige kabinet vrijwel louter financiële argumenten gebruikt bij de beoogde bezuinigingen: de waarde van de voorzieningen als zodanig staat niet ter discussie. Sterker nog, het kabinet zegt te bezuinigen vanwege ‘het behoud van deze voorzieningen voor onze kinderen’.

Alleen klopt het niet, dat er bezuinigd zou moeten worden vanwege de financiële houdbaarheid. Neem de WW en de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. ‘Rode cijfers’, de wekelijkse nieuwsbrief van het onderzoeksteam van vakbond FNV, zette de gegevens op een rij en wat blijkt? De kosten voor WW en arbeidsongeschiktheid samen zijn op dit moment láger dan ze in vijftig jaar geweest zijn, gemeten als percentage van het bbp. De kosten zijn nu 2,1 procent van het bbp, dus van onze totale welvaart.

Ook bij de andere bedachte bezuinigingen, op de zorg en de aow, blijkt het argument dat het anders niet meer te betalen is onjuist. Eerder beschreef ik al dat de zorgkosten sinds het begin van dit millennium niet gestegen zijn, ze schommelen rond tien procent van het bbp. En wat de kosten van de AOW betreft: die liggen op de piek, in 2040, een stuk lager dan verwacht werd toen de afspraken over de pensioenen werden gemaakt. De bezuiniging die het kabinet bedacht had voor de AOW (langer doorwerken) is inmiddels van tafel, maar de andere bezuinigingen nog niet.

Bij de WW gaat het om de verkorting van de maximale uitkering van twee jaar naar één jaar, en twee andere ingrepen die voor veel werknemers zeker zo belangrijk zijn. Per gewerkt jaar heb je als het aan het kabinet ligt voortaan nog maar een halve maand recht op WW, in plaats van een maand. Je moet dan dus maar liefst 24 jaar gewerkt hebben om één jaar WW op te bouwen, in plaats van nu twaalf jaar. Dit is geen ramp als mensen snel weer aan nieuw werk komen, maar wel als de werkloosheid oploopt. Ook wil het kabinet voortaan de eis stellen dat je voorafgaand aan je werkloosheid 42 van de 52 weken gewerkt moet hebben. Veel mensen met korte contracten, flexwerkers en arbeidsmigranten halen dat niet. Die krijgen geen WW, ook al betaalden ze jarenlang premie.

De WW is nu al streng en sober. Zo’n 330.000 werklozen hebben geen WW, vanwege de toegangseisen of doordat ze langer werkloos zijn dan de uitkering duurt. Iets soortgelijks geldt voor arbeidsongeschikten. Volgens onderzoekscollectief Spit zijn er in Nederland 445.000 mensen die arbeidsongeschikt zijn, maar geen bijbehorende uitkering krijgen. En wie slechts gedeeltelijk arbeidsongeschikt is en niet aan het werk komt, krijgt slechts een uitkering die gebaseerd is op het minimumloon, in plaats van het laatstverdiende loon. Als steeds minder mensen recht hebben op een uitkering dreigt een vicieuze cirkel, voor je het weet maken mensen zich minder druk over nieuwe bezuinigingen, want het stelde toch al weinig voor.

Sociale zekerheid is niet alleen voor mensen zelf van belang, het versterkt ook de collectieve kracht van werknemers, het zorgt ervoor dat werkenden sterker staan tegenover werkgevers. Wie iets heeft om op terug te vallen, kan hogere looneisen stellen en betere arbeidsomstandigheden eisen. Het versterkt de factor arbeid ten opzichte van de factor kapitaal. En dat zou weleens de werkelijke reden kunnen zijn dat het kabinet, en vooral de VVD, er vanaf wil.