De Europese Operatie afbraak

11 november 2026

Mirjam de Rijk

Onder het mom van ‘simplificatie’ voert de Europese Commissie versneld fundamentele wetswijzigingen door. Wie zit daarachter?

Gepubliceerd in De Groene Amsterdammer Nr. 46 / 11 nov 2026

Zou de Europese Commissie te rade zijn gegaan bij de regering-Milei in Argentinië? ‘Als je veel fundamentele veranderingen wil doorvoeren, doe het dan niet een voor een maar allemaal tegelijk, dan raakt de oppositie gedesoriënteerd. En doe het zó snel dat oppositie geen tijd heeft om een campagne op gang te brengen’, vertelde een van de Argentijnse ministers vorig jaar in een lezing over het succes van operatie ‘kettingzaag’.

Het is precies wat de Europese Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen doet. In anderhalf jaar tijd heeft de Commissie al een kleine honderd wetten uitgekleed of afgeschaft, allemaal regelgeving die werknemers, de natuur, consumenten en zieken beschermden. Het gaat zó snel dat maatschappelijke organisaties, journalisten en nationale parlementen volkomen overrompeld lijken. Zo is inmiddels vrijwel zonder discussie geregeld dat bedrijven die bijdragen aan het verbeteren van de ‘defensieparaatheid’, door de regering vrijgesteld kunnen worden van bestaande arbeidswetgeving, ook in vredestijd. Ook is de (door Europa zelf voorgestelde) AI-wetgeving afgezwakt en op de lange baan geschoven. En bedrijven tot 750 werknemers (in Europa ‘middelgroot’) hoeven voortaan niet meer te voldoen aan allerlei regelgeving.

Het gebeurt allemaal via zogeheten Omnibuswetgeving, pakketten van veel verschillende wetten tegelijk. De methode is oorspronkelijk bedoeld om snel kleine technische wetswijzigingen door te kunnen voeren, maar wordt nu gebruikt voor hele fundamentele veranderingen. De Europese Ombudsman Teresa Anjinho sloeg alarm over het ongekende tempo en het gebrek aan inspraak, debat en juridische checks waarmee het allemaal gebeurt, maar dat mocht niet baten.

De dereguleringsoperatie begon anderhalf jaar geleden met het afzwakken van de verantwoordelijkheid van bedrijven voor wat ze in andere landen veroorzaken, bijvoorbeeld schending van mensenrechten. Inmiddels zijn al zeven omnibussen afgerond en er volgen minstens nog vijf. Op de rol staat onder meer nog het verminderen van regelgeving voor voedselveiligheid, zowel voor mensen als voor veevoer. Ook is er een omnibus in de maak over belastingen, waardoor de zeggenschap van nationale regeringen en parlementen wordt verkleind. De omnibus over chemische stoffen zorgt er bijvoorbeeld voor dat stoffen die verboden zijn, toch nog drie jaar gebruikt mogen worden. Ook mogen toegelaten stoffen voortaan minstens 25 jaar op de markt blijven – terwijl veel chemicaliën bij herbeoordeling veel gevaarlijker blijken dan in eerste instantie gedacht.

Het zal waarschijnlijk niet hierbij blijven, want zowel de Europese ambtenaren als de Eurocommissarissen hebben de opdracht om ideeën aan te blijven dragen voor te schrappen wetgeving. Je zou het door alle aandacht voor de Europese begroting niet zeggen, maar de echte invloed van Europa zit op dit moment in het slopen van wetgeving.

De officiële term hiervoor is ‘simplificatie’. Aan de doelstellingen voor bijvoorbeeld de bescherming van werknemers, natuur of leefomgeving, wordt niet getornd, benadrukt de Commissie. Het gaat slechts om het ‘verminderen van complexiteit en excessieve administratieve lasten’. Zo wordt zo veel mogelijk voorkomen dat er inhoudelijk debat ontstaat. Toch komt er inmiddels verzet op gang. In juni stuurden ruim zestig maatschappelijke organisaties uit heel Europa een brandbrief aan Von der Leyen. De demonstraties in Brussel en Straatsburg nemen toe. Vorige week kwam een Nederlandse coalitie van natuur- milieuorganisaties, de vakbond, Oxfam en gezondheidsorganisaties met een manifest: Bescherm wat ons beschermt.

Wie benieuwd is naar waar alle ijver van de Europese Commissie vandaan komt, neme een kijkje op de site van Business Europe, de lobbyorganisatie van het grote bedrijfsleven in Europa. Daarop staat een ‘omnibook’ met 138 wensen voor het schrappen en te veranderen wetgeving. Een groot deel is nu een-op-een overgenomen in de omnibussen van de Commissie. De wensenlijst van het bedrijfsleven groeit overigens nog steeds. Met een Commissie die ‘versterken van het concurrentievermogen’ als belangrijkste doelstelling heeft, is het goed kersen eten. Dat smaakt naar steeds meer.

Kunstwerk Europa bij het Europees Parlement in Brussel © Branko de Lang / ANP