Bestaat het nog, een Nederlands of zelfs Europees bedrijf? Nu Nederland en Europa al een jaar of vier de mond vol hebben over ‘strategische autonomie’ zou je verwachten dat men langzamerhand weet welke producten en diensten daarvoor nodig zijn. En ook wat het betekent voor de bedrijven die de producten en diensten leveren. Hoe ‘Europees’ moeten die zijn? Moeten ze Europese roots hebben? Dat zegt niks over wie er nu aan de touwtjes trekt. Moet hun hoofdkantoor in Europa staan? Dat zegt ook niks meer. Louter Europese aandeelhouders? Dat bestaat bijna niet meer bij grotere bedrijven. Moeten ze alleen Europese grondstoffen gebruiken, alles in Europa produceren? Zoekt en gij zult niet vinden.

Ik vrees dat bij degene die de term ‘strategische autonomie’ te pas en te onpas in de mond neemt, nog niet is ingedaald hoe bedrijven tegenwoordig in elkaar zitten. De gebeurtenissen rond chipmaker Nexperia zetten die politieke naïviteit pijnlijk op de kaart. Dubbel demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans nam een paar weken geleden plots het stuur van een multinational over. Althans, van een in Nederland gevestigd onderdeel van die multinational. Karremans greep volgens eigen zeggen in bij Nexperia omdat hij ‘signalen’ had dat de Chinese aandeelhouder kennis en productie naar China wilde verplaatsen.

Welkom in het kapitalisme, zou ik zeggen. Dat is immers het wezen van een multinational: voortdurend kiezen waar op de wereld je wat doet. Een brievenbus in Nederland vanwege de belastingvoordelen, de grondstoffen weghalen uit landen waar je de regering makkelijk om je vinger windt, de producten maken waar werknemers het goedkoopst zijn. En ja, aandeelhouders zijn bij die beslissingen vaak doorslaggevend. Dat was voor het kabinet nooit een probleem, maar nu dus wel, nu het om Chinese aandeelhouders gaat.

Prompt na Karremans’ ingreep sloeg de Europese auto-industrie op tilt. Want de chips voor de auto’s komen uit China (goedkoop!), en de Chinese Nexperia-aandeelhouder zette als straf die aanvoer stop. Het heeft iets lachwekkends dat in een tijd waarin tientallen of zelfs honderden miljarden euro’s belastinggeld vrijgemaakt worden voor zogeheten strategische autonomie, Europese autofabrieken nog te beroerd zijn om wat chips op voorraad te hebben. Misschien kan Karremans’ Duitse collega het stuur van die Duitse autofabrieken ook even overnemen?

Zijn Volkswagen en Audi trouwens nog Duitse bedrijven? Ze produceren grote hoeveelheden auto’s in China. Elektrische auto’s welteverstaan. Ondertussen lobbyen diezelfde bedrijven in Europa keihard tegen iedere maatregel die een rem zet op benzine-auto’s, omdat dat slecht zou zijn voor de Europese autoindustrie. En daarmee voor, jawel, de strategische autonomie van Europa.

Er zijn mensen die hopen dat Karremans’ ingreep betekent dat de overheid eindelijk echt economisch richting durft te geven. Weliswaar niet in de richting van duurzaamheid, maar toch minstens in de richting van strategische autonomie. Wishful thinking. Zo bood de Nederlandse overheid ijsbedrijf Magnum onlangs een deal aan als het zijn aandelen gaat verhandelen via de Amsterdamse beurs: de aandeelhouders hoeven voorlopig geen dividendbelasting te betalen. ‘Amsterdam wint eindelijk weer eens de hoofdprijs’ kopte Het Financieele Dagblad. Wat Amsterdam of Nederland hier beter van worden, is een raadsel. Er is niks Amsterdams aan de Amsterdamse beurs, er wordt gehandeld door internationale beleggers, in internationale bedrijven, via Amerikaanse digitale systemen. Dankzij de deal levert Magnums beursnotering niet eens belastinggeld op.

Tegelijk werd bekend dat de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly een fabriek voor afslankmedicijnen gaat bouwen in Katwijk. Een van de redenen voor de vestiging in Nederland is dat ze daarmee dicht bij de Europese medicijn-toelatingsautoriteit zitten, de in Amsterdam gevestigde ema. Blijkbaar gaat ook in digitale tijden de goedkeuring van medicijnen sneller als je elkaar tegenkomt op de golfbaan. Misschien wordt binnenkort helder welke belastingkortingen Eli Lilly bedongen heeft. De bouw van een nieuwe woonwijk ten bate van de werknemers van de farmaceut is in ieder geval al onderhands geregeld.

Het is een hele geruststelling dat Nederland in geval van een wereldwijde crisis in ieder geval ijs-aandelen verhandelt en beschikt over genoeg afslankmedicijnen. Tot zo ver de prioriteiten van het economische beleid.