Crisis in de private equity

Gepubliceerd in De Groene Amsterdammer Nr. 40 / 30 september 2026

Een fijn bericht voor iedereen die zich zorgen maakt over private equity (en andere opkopers) in de zorg, het onderwijs en de kinderopvang. Voortaan kan de toezichthouder er een stokje voor steken als bijvoorbeeld Evidensia, grootmacht in dierenklinieken, nog meer dierenartsen wil opkopen. Datzelfde geldt als Partou, met al 750 locaties in Nederland, nog meer kinderopvangcentra opkoopt.

Afgelopen week nam de Tweede Kamer een initiatiefwet van Pro aan die ervoor zorgt dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) dergelijke overnames veel scherper in de gaten kan houden. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor bijlesbureaus, fysiotherapeuten en orthodontisten. Tot nu toe mocht de ACM hier niks tegen doen omdat de overgenomen bedrijven vaak klein zijn, en de gedachte was dat het ‘dus’ geen kwaad kon. Maar ook door ‘kralen te rijgen’ met kleintjes, kunnen opkopers grote ketens met veel marktmacht bouwen. Ik schreef er eerder een serie over voor De Groene, en het boek Gekaapt door het kapitaal. De nieuwe wet gaat trouwens niet alleen over de publiek gefinancierde sector, maar over alle overnames.

Het verdienmodel van private equity is overigens in sneltreinvaart spaak aan het lopen, dus je kunt denken dat het op termijn vanzelf doodbloedt. Maar een kat in het nauw maakt rare sprongen, de sector haalt op dit moment nog eigenaardiger toeren uit dan al het geval was. Waarbij de opkopers het zo weten te organiseren dat het niet ten koste gaat van zichzelf, maar van de economie en de samenleving.

Dat zit zo. Private-equityfondsen leven van het opkopen en met veel winst doorverkopen van bedrijven. Maar doorverkopen lukt momenteel nauwelijks. De fondsen hebben indertijd de bedrijven aangekocht met behulp van grote leningen, toen de rente in 2021 en 2022 ongeveer nul was. Maar nu is de rente hoog, dus nieuwe kopers kunnen dat kunstje niet herhalen, laat staan overtreffen. Daardoor zijn er nauwelijks gegadigden aan wie private equity winstgevend kan doorverkopen.

Dat is op termijn heel vervelend voor degenen die hun geld beleggen in private equity, en het is nu al heel vervelend voor de managers van de private-equityfondsen: die lopen hun bonussen mis. Maar daar hebben de fondsmanagers wat op gevonden. Vaak heeft een holding meerdere fondsen en de kunstgreep is dat deze fondsen elkáárs bedrijven kopen. Ze verkopen dus aan zichzelf. Zo kan alsnog de bonus worden binnengetikt en hebben beleggers de illusie dat het nog goed gaat. Een andere manier is dat een fonds nieuwe leningen aantrekt om dat geld als ‘rendement’ uit te keren aan de beleggers – en de fondsmanager krijgt z’n bonus.

Het is natuurlijk hooguit uitstel van executie. De beleggingen, oftewel de aangekochte bedrijven, worden niet méér waard. De pudding zakt in elkaar op het moment dat degenen die hun geld belegden in het private-equityfonds – vaak zijn dat pensioenfondsen en verzekeraars – hun belegging terugkrijgen. Vooraf is vastgelegd wanneer dat is, meestal na tien of twaalf jaar. Dan zal blijken dat de beleggingen veel minder waard zijn dan gedacht. Met grote gevolgen voor de pensioenfondsen en andere beleggers, maar ook voor de opgekochte bedrijven, hun werknemers en hun toeleveranciers. De fondsmanagers zijn tegen die tijd gevlogen en hebben hun bonussen binnen. Fietsfabrikant Accell, in 2022 aangekocht door private-equityreus KKR, heeft er ervaring mee; Accell werd in augustus failliet verklaard. Volgens schattingen is zeker tien procent van de bedrijven (met meer dan twintig werknemers) in Nederland mede in handen van private equity.

Ondanks de slechte vooruitzichten weten private-equityfondsen nog steeds veel beleggingskapitaal aan te trekken. Al was het maar doordat veel pensioenfondsen, en dat geldt ook voor vermogensbeheerders, als beleid hebben dat ze een bepaald percentage in private equity beleggen. Main Capital Partners uit Den Haag bijvoorbeeld, haalde onlangs nog ruim vijf miljard euro op bij beleggers. Main Capital koopt vooral bedrijven, in Europa, die software maken voor het onderwijs en de zorg.

Private equity zal, dankzij de aangenomen initiatiefwet, iets minder snel kralen rijgen met dierenartsen of kinderopvangcentra. Maar de schade aan de economie en de samenleving gaat nog even door.